ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਉਹੀ ਜਨਮ ,  ਉਹੀ ਕਰਮ ,  ਉਹੀ ਉਮਰ ,  ਉਹੀ ਮਨ ਅਤੇ ਉਹੀ ਬਾਣੀ ਸਫਲ ਹੈ .  .  .  .  .

 ( ਦੇਵਰਸ਼ਿ ਨਾਰਦ ਦਾਪ੍ਰਚੇਤਾਵਾਂਨੂੰ ਉਪਦੇਸ਼  :  ਸ਼ਰੀਮਦਭਾਗਵਤ ,  ਚੌਥਾ ਸੰਕਧ ,  ਅਧਿਆਏ ੩੧  ) 
           ਇਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਉਹੀ ਜਨਮ ,  ਉਹੀ ਕਰਮ ,  ਉਹੀ ਉਮਰ ,  ਉਹੀ ਮਨ ਅਤੇ ਉਹੀ ਬਾਣੀ ਸਫਲ ਹੈ ,  ਜਿਸਦੇ ਦੁਆਰਾ ਸਰਵਾਤਮਾ ਸਮਰਾਟ ਸ਼ਿਰੀਹਰੀ ਦਾ ਸੇਵਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ  |  ਜਿਨ੍ਹਾਂ  ਦੇ ਦੁਆਰੇ ਆਪਣੇ ਸਵਰੁਪ ਦਾ ਸਾਕਸ਼ਾਤਕਾਰ ਕਰਾਨੇਵਾਲੇ ਸ਼ਿਰੀਹਰੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ ,  ਉਨ੍ਹਾਂ ਮਾਤਾ - ਪਿਤਾ ਦੀ ਨਾਪਾਕੀ  ਤੋਂ ,  ਯਗਿਆਪਵਿਤ - ਸੰਸਕਾਰ ਤੋਂ ਅਤੇ ਯੱਗ - ਉਪਦੇਸ਼ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤਿੰਨ ਪ੍ਰਕਾਰ  ਦੇ ਸ੍ਰੇਸ਼ਟ ਜਨਮਾਂ ਤੋਂ ,  ਵੇਦਉਕਤ ਕਰਮਾਂ ਤੋਂ ,  ਦੇਵਤਰਪਣ  ਦੇ ਸਮਾਨ ਲੰਮੀ ਉਮਰ ਤੋਂ ,  ਸ਼ਾਸਤਰਗਿਆਨ ਤੋਂ ,  ਤਾਪ ਤੋਂ ,  ਬਾਣੀ ਦੀ ਚਤੁਰਾਈ ਤੋਂ .  ਅਨੇਕ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਯਾਦ ਰੱਖਣ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ,  ਸਾਂਖਇ  ( ਆਤਮਾਨਾਤਮਵਿਵੇਕ )  ਤੋਂ ,  ਸੰਨਿਆਸ ਅਤੇ ਵੇਦਾਧਿਅਇਨ ਤੋਂ ਅਤੇ ਵਰਤ - ਤਪੱਸਿਆ ਆਦਿ ਹੋਰ ਕਲਿਆਣ ਸਾਧਨਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਪੁਰਖ ਦਾ ਕੀ ਮੁਨਾਫ਼ਾ ਹੈ ?
                ਵਾਸਤਵ ਵਿੱਚ ਕੁਲ ਕਲਿਆਣੋਂ ਕਿ ਮਿਆਦ ਆਤਮਾ ਹੀ ਹੈ ਅਤੇ ਆਤਮਗਿਆਨ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਣ ਵਾਲੇ ਸ਼ਿਰੀਹਰੀ ਹੀ ਸੰਪੂਰਣ ਪ੍ਰਾਣੀਆਂ ਦੀ ਪਿਆਰਾ ਆਤਮਾ ਹੈ  |  ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰੁੱਖ ਦੀ ਜਡ਼ ਸਿੰਚਨੇ ਤੋਂ ਉਸਦੇ ਤਨਾ ,  ਸ਼ਾਖਾ ,  ਉਪਸ਼ਾਖਾ ਆਦਿ ਸਾਰੇ ਦਾ ਪੋਸਣਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿਵੇਂ ਭੋਜਨ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਨੂੰ ਤ੍ਰਪਤ ਕਰਣ ਨਾਲ ਕੁਲ ਇੰਦਰੀਆਂ ਪੁਸ਼ਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ,  ਉਸੀ ਪ੍ਰਕਾਰ ਸ਼ਰੀਭਗਵਾਨ ਦੀ ਪੂਜਾ ਹੀ ਸਭ ਦੀ ਪੂਜਾ ਹੈ  |  ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਰਖਾ ਰੁੱਤ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਸੂਰਜ  ਦੇ ਤਾਪ ਨਾਲ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਗਰੀਸ਼ਮ ਰਿਤੁ ਵਿੱਚ ਉਸੀ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਫੇਰ ਪਰਵੇਸ਼  ਕਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿਵੇਂ ਕੁਲ ਚਰਾਚਰ ਭੂਤ ਧਰਤੀ ਨਾਲ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹੈ ਅਤੇ ਫਿਰ ਉਸੀ ਵਿੱਚ ਮਿਲ ਜਾਂਦੇ ਹੈ ,  ਉਸੀ ਪ੍ਰਕਾਰ ਚੇਤਨਾ - ਚੇਤਨਾਤਮਕ ਇਹ ਕੁਲ ਪ੍ਰਪੰਚ ਸ਼ਿਰੀਹਰੀ ਤੋਂ ਹੀ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ  |  ਵਸਤੁਤ: ਇਹ ਵਿਸ਼ਵਆਤਮਾ ਸ਼ਰੀਭਗਵਾਨ ਦਾ ਉਹ ਸ਼ਾਸਤਰ ਪ੍ਰਸਿੱਦ ਸਰਵੋਪਾਧਿਰਹਿਤ ਸਵਰੁਪ ਹੀ ਹੈ  |  ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਦੀ ਪ੍ਰਭਾ ਉਸਤੋਂ ਭਿੰਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ ,  ਉਸੀ ਪ੍ਰਕਾਰ ਕਦੇ - ਕਦੇ ਗੰਧਰਵ - ਨਗਰ  ਦੇ ਸਮਾਨ ਫਰਕਦਾ ਹੋਇਆ ਹੋਨੇਵਾਲਾ ਇਹ ਜਗਤ ਭਗਵਾਨ ਤੋਂ ਭਿੰਨ ਨਹੀਂ ਹੈ ;   ਅਤੇ ਜਿਵੇਂ ਜਾਗਰਤ ਦਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਇੰਦਰੀਆਂ ਕਿਰਿਆਸ਼ੀਲ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ ਪਰ ਸੁਸ਼ੁਪਤੀ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀਯਾਂ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ,  ਉਸੀ ਪ੍ਰਕਾਰ ਇਹ ਜਗਤ ਸਰਗਕਾਲ ਵਿੱਚ ਭਗਵਾਨ ਤੋਂ ਜ਼ਾਹਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਲਪਾਂਤ ਹੋਣ ਉੱਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ  |  ਸਵਰੂਪਤ: ਤਾਂ ਭਗਵਾਨ ਵਿੱਚ ਪਦਾਰਥ ,  ਕਰਿਆ ਅਤੇ ਗਿਆਨਰੂਪੀ ਤਰਿਵਿਧ ਹੈਂਕੜ  ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਦੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ  ਦੇ  ਨਮਿਤ ਤੋਂ ਓਨੇ ਵਾਲੇ ਭੇਦਭਰਮ ਦੀ ਸੱਤਾ ਹੈ ਹੀ ਨਹੀਂ  |  ਜਿਵੇਂ ਬਾਦਲ ,  ਅੰਧਕਾਰ ਅਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ -  ਇਹ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਅਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਜ਼ਾਹਰ ਹੁੰਦੇ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸੀ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹੈ ;  ਪਰ ਅਕਾਸ਼ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਲਿਪਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ,  ਉਸੀ ਪ੍ਰਕਾਰ ਇਹ ਸਤੋ ਗੁਣ ,  ਰਜ  ਅਤੇ ਤਮੋਮਈ ਸ਼ਕਤੀਯਾਂ ਕਦੇ ਪਰਬਰਹਮ ਨਾਲ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਕਦੇ ਉਸੀ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ  |  ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਰਵਾਹ ਚੱਲਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ;  ਪਰ ਇਸਤੋਂ ਅਕਾਸ਼  ਦੇ ਸਮਾਨ ਅਸੰਗ ਈਸਵਰ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵਿਕਾਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ  |  ਅਤ: ਤੂੰ ਬਰਹਮਾਦਿ ਕੁਲ ਲੋਕਪਾਲਾਂ  ਦੇ ਵੀ ਅਧੀਸ਼ਵਰ ਸ਼ਿਰੀਹਰੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਅਨਿੱਖੜਵਾਂ ਮੰਣਦੇ ਹੋਏ ਭਜੋ ;  ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਹੀ ਕੁਲ ਦੇਹਧਾਰੀਆਂ  ਦੇ ਇੱਕਮਾਤਰ ਆਤਮਾ ਹੈ  |  ਉਹ ਹੀ ਜਗਤ  ਦੇ ਨਿਮਿੱਤਕਾਰਣ ਕਾਲ ,  ਉਪਾਦਾਨਕਾਰਣ ਪ੍ਰਧਾਨ ਅਤੇ ਨਿਅੰਤਾ ਪੁਰਸ਼ੋਤਮ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਕਾਲਸ਼ਕਤੀ ਤੋਂ ਉਹ ਹੀ ਇਸ ਗੁਣਾਂ  ਦੇ ਪਰਵਾਹ ਰੂਪ ਪ੍ਰਪੰਚ ਦਾ ਸੰਹਾਰ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹੈ  |
             ਉਹ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਭਗਵਾਨ ਕੁਲ ਜੀਵਾਂ ਉੱਤੇ ਤਰਸ ਕਰਣ ਤੋਂ ,  ਜੋ ਕੁੱਝ ਮਿਲ ਜਾਵੇ ਉਸੀ ਵਿੱਚ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਰਹਿਣ ਤੋਂ ਅਤੇ ਕੁਲ ਇੰਦਰੀਆਂ ਨੂੰ ਮਜ਼ਮੂਨਾਂ ਨਾਲ ਨਿਵ੍ਰੱਤ ਕਰਕੇ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਣ ਤੋਂ ਜਲਦੀ ਹੀ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹੈ  |  ਪੁਤਰੇਸ਼ਣਾ  ਆਦਿ ਸਭ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀਆਂ ਵਾਸਨਾਵਾਂ  ਦੇ ਨਿਕਲ ਜਾਣ ਤੋਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਅੰਤਹਕਰਣ ਸ਼ੁੱਧ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ ,  ਉਨ੍ਹਾਂ ਸੰਤਾਂ  ਦੇ ਹਰਦਏ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ  ਦੇ  ਲਗਾਤਾਰ ਬਢਤੇ ਹੋਏ ਚਿੰਤਨ ਤੋਂ ਖਿੰਚਕਰ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਸ਼ਿਰੀਹਰੀ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਭਕਤਾਧੀਨਤਾ ਨੂੰ ਚਰਿਤਾਰਥ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਹ੍ਰਦਯਾਕਾਸ਼ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉੱਥੇ ਨੂੰ ਹਟਦੇ ਨਹੀਂ  |  ਭਗਵਾਨ ਤਾਂ ਆਪਣੇ ਨੂੰ  ( ਭਗਵਾਨ ਨੂੰ )  ਹੀ ਸਰਵਸਵ ਮੰਨਣੇ ਵਾਲੇ ਨਿਰਧਨ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਉੱਤੇ ਹੀ ਪ੍ਰੇਮ ਕਰਦੇ ਹੈ ;  ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਪਰਮ ਰਸਗਿਅ ਹੈ – ਉਨ੍ਹਾਂ ਅਕਿੰਚਨੋਂ ਦੀ ਅਨੰਨਿਆਸ਼ਰਆ ਅਹੈਤੁ ਦੀ ਭਗਤੀ ਵਿੱਚ ਕਿੰਨਾ ਮਿਠਾਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ,  ਇਸਨੂੰ ਪ੍ਰਭੂ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣਦੇ ਹੈ  |  ਜੋ ਲੋਕ ਆਪਣੇ ਸ਼ਾਸਤਰਗਿਆਨ ,  ਪੈਸਾ ,  ਕੁਲ ਅਤੇ ਕਰਮਾਂ  ਦੇ ਨਸ਼ਾ ਤੋਂ ਉਨਮੱਤ ਹੋਕੇ ,  ਅਜਿਹੇ ਨਿਸ਼ਕਿੰਚਨ ਸਾਧੁਜਨੋਂ ਦਾ ਤੀਰਸਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹੈ ,  ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੁਰਬੁੱਧੀਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਤਾਂ ਪ੍ਰਭੂ ਸਵੀਕਾਰ ਹੀ ਨਹੀਂ ਕਰ ਕਰਦੇ  |  ਭਗਵਾਨ ਸਵਰੂਪਾਨੰਦ ਤੋਂ ਹੀ ਪਰਿਪੂਰਣ ਹੈ ,  ਉਨ੍ਹਾਂਨੂੰ ਲਗਾਤਾਰ ਆਪਣੀ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀ ਲਕਸ਼ਮੀਜੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਣ ਵਾਲੇ ਨਰਪਤਿ ਅਤੇ ਦੇਵਤਰਪਣ ਦੀ ਵੀ ਕੋਈ ਪਰਵਾਹ ਨਹੀਂ ਹੈ  |  ਇਨ੍ਹੇ ਉੱਤੇ ਵੀ ਉਹ ਆਪਣੇ ਭਕਤੋਂ  ਦੇ ਤਾਂ ਅਧੀਨ ਹੀ ਰਹਿੰਦੇ ਹੈ  |  ਅਹੋ  !  ਅਜਿਹੇ ਕਰੁਣਾ - ਸਾਗਰ ਸ਼ਿਰੀਹਰੀ ਨੂੰ ਕੋਈ ਵੀ ਕ੍ਰਿਤਗ ਪੁਰਖ ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੇਰ ਲਈ ਵੀ ਕਿਵੇਂ ਛੱਡ ਸਕਦਾ ਹੈ  ?


ਭਗਵਾਨ ਕਪਿਲ  - ਦੇਵਹੁਤੀ ਸੰਵਾਦ  :  ਭਗਤੀ ਦਾ ਸਵਰੂਪ ਕੀ ਹੈ  ?
ਦੇਵਹੁਤੀ ਬੋਲੀ  :  ਭੂਮੰਨ  !  ਪ੍ਰਭੋ  !  ਇਸ ਦੁਸ਼ਟ ਇੰਦਰੀਆਂ ਦੀ ਵਿਸ਼ਾ ਲਾਲਸਾ ਤੋਂ ਮੈਂ ਬਹੁਤ ਊਬ ਗਈ ਹਾਂ ਹੋਰ ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕਰਦੇ ਰਹਿਣ ਤੋਂ ਹੀ ਘੋਰ ਅਗਿਆਨਾਂਧਕਾਰ ਵਿੱਚ ਪਈ ਹੋਈ ਹਾਂ  ।  ਹੁਣ ਤੁਹਾਡੀ ਕ੍ਰਿਪਾ ਤੋਂ ਮੇਰੀ ਜਨਮ ਪਰੰਪਰਾ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੈ ,  ਇਸ ਤੋਂ ਇਸ ਔਖਾ ਅਗਿਆਨਾਂਧਕਾਰ ਨੂੰ ਪਾਰ ਲਗਾਉਣ ਲਈ ਸੁੰਦਰ ਨੇਤਰਰੂਪ ਤੁਸੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਏ ਹੋ  ।  ਤੁਸੀ ਸੰਪੂਰਣ ਜੀਵਾਂ  ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਭਗਵਾਨ ਆਦਿਪੁਰੁਸ਼ ਹਾਂ ਅਤੇ ਅਗਿਆਨਾਂਧਕਾਰ ਤੋਂ ਅੰਧੇ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਲਈ ਨੇਤਰਸਵਰੂਪ ਸੂਰਜ ਦੀ ਭਾਂਤੀ ਉੱਨਤ ਹੋਏ ਹੋ  ।  ਦੇਵ  !  ਇਸ ਦੇਹ - ਘਰ ਆਦਿ ਵਿੱਚ ਜੋ ਮੈਂ - ਮੇਰੇਪਨ ਦਾ ਭੈੜਾ ਹਠ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ,  ਉਹ ਵੀ ਤੁਹਾਡਾ ਹੀ ਕਰਾਇਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ,  ਅਤ: ਹੁਣ ਤੁਸੀ ਮੇਰੇ ਇਸ ਮੋਹ ਮਾਇਆ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰੋ  ।  ਤੁਸੀ ਆਪਣੇ ਭਕਤੋਂ  ਦੇ ਸੰਸਾਰਰੂਪ ਰੁੱਖ ਲਈ ਕੁਠਾਰ  ਦੇ ਸਮਾਨ ਹੈ ,  ਮੈਂ ਕੁਦਰਤ  ਪੁਰਖ ਦਾ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਤੋਂ ਤੁਸੀ ਸ਼ਰਣਾਗਤਵਤਸਲ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਵਿੱਚ ਆਈ ਹਾਂ  ।  ਤੁਸੀ ਭਾਗਵਤਧਰਮ ਜਾਨਨੇਵਾਲੋਂ ਵਿੱਚ ਸਭਤੋਂ ਸ੍ਰੇਸ਼ਟ ਹੋ ,  ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪਰਨਾਮ ਕਰਦੀ ਹਾਂ  ।

ਭਗਵਾਨ ਕਪਿਲ ਨੇ ਕਿਹਾ  -  ਮਾਤਾ  !  ਇਹ ਮੇਰਾ ਨਿਸ਼ਚਾ ਹੈ ਦੀ ਅਧਿਆਤਮਯੋਗ ਹੀ ਮਨੁੱਖਾਂ  ਦੇ ਆਤਿਅੰਤੀਕ ਕਲਿਆਣ ਦਾ ਮੁੱਖ ਸਾਧਨ ਹੈ ,  ਜਿੱਥੇ ਦੁੱਖ ਅਤੇ ਸੁਖ ਦੀ ਸਰਵਥਾ ਨਿਵ੍ਰੱਤੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ  ।  ਸਾਧਵਿ  !  ਸਭ ਅੰਗਾਂ ਤੋਂ ਸੰਪੰਨ ਉਸ ਯੋਗ ਦਾ ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ ਨਾਰਦਾਦਿ ਰਿਸ਼ੀਆਂ  ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ,  ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੁਣਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਹੋਣ ਉੱਤੇ ,  ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਸੀ  ।  ਉਹੀ ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸੁਨਾਂਦਾ ਹਾਂ  ।

                  ਇਸ ਜੀਵ  ਦੇ ਬੰਧਨ ਅਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਕਾਰਨ ਮਨ ਹੀ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ  ।  ਮਜ਼ਮੂਨਾਂ ਵਿੱਚ ਆਸਕਤ ਹੋਣ ਉੱਤੇ ਉਹ ਬੰਧਨ ਦਾ ਹੇਤੁ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਈਸਵਰ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋਣ ਉੱਤੇ ਉਹੀ ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬੰਨ ਜਾਂਦਾ ਹੈ  ।  ਜਿਸ ਸਮੇਂ ਇਹ ਮਨ ਮੈਂ ਅਤੇ ਮੇਰੇਪਨ  ਦੇ ਕਾਰਨ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਕੰਮ - ਲੋਭ ਆਦਿ ਵਿਕਾਰਾਂ ਤੋਂ ਅਜ਼ਾਦ ਅਤੇ ਸ਼ੁੱਧ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ,  ਉਸ ਸਮੇਂ ਉਹ ਸੁਖ - ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਛੁੱਟਕੇ ਬਰਾਬਰ ਦਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ  ।  ਤੱਦ ਜੀਵ ਆਪਣੇ ਗਿਆਨ - ਤਪੱਸਿਆ ਅਤੇ ਭਗਤੀ ਤੋਂ ਯੁਕਤ ਹਿਰਦਾ ਨਾਲ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਕੁਦਰਤ ਤੋਂ ਪਰੇ ,  ਇੱਕਮਾਤਰ  ( ਅਦਵਿਤੀਏ )  ,  ਭੇਦਰਹਿਤ ,  ਸਵਇੰਪ੍ਰਕਾਸ਼ ,  ਸੂਖਮ ,  ਅਖੰਡ ਅਤੇ ਉਦਾਸੀਨ  ( ਸੁਖ - ਦੁ:ਖਸ਼ੂੰਨਿ )  ਵੇਖਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕੁਦਰਤ ਨੂੰ ਸ਼ਕਤੀਹੀਨ ਅਨੁਭਵ ਕਰਦਾ ਹੈ  ।  ਯੋਗੀਆਂ ਲਈ ਭਗਵਤਪ੍ਰਾਪਤੀ  ਦੇ ਨਮਿਤ ਸਰਵਾਤਮਾ ਸ਼ਿਰੀਹਰੀ  ਦੇ ਪ੍ਰਤੀ ਦੀ ਹੋਈ ਭਗਤੀ  ਦੇ ਸਮਾਨ ਅਤੇ ਕੋਈ ਮੰਗਲਮਏ ਰਸਤਾ ਨਹੀਂ ਹੈ  ।  ਵਿਵੇਕੀਜਨ ਸਾਥ ਜਾਂ ਆਸਕਤੀ ਨੂੰ ਹੀ ਆਤਮਾ ਦਾ ਅੱਛੇਦਿਅ ਬੰਧਨ ਮੰਣਦੇ ਹੈ ,  ਪਰ ਉਹੀ ਸਾਥ ਜਾਂ ਆਸਕਤੀ ਜਦੋਂ ਸੰਤਾਂ - ਮਹਾਂਪੁਰਖਾਂ  ਦੇ ਪ੍ਰਤੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ,  ਤਾਂ ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਖੁੱਲ੍ਹਾਖੁੱਲ੍ਹਾ ਦਵਾਰ ਬੰਨ ਜਾਂਦੀ ਹੈ  ।

                    ਜੋ ਲੋਕ ਸਹਨਸ਼ੀਲ ,  ਦਿਆਲੁ ,  ਕੁਲ ਦੇਹਧਾਰੀਆਂ  ਦੇ ਅਕਾਰਣ ਹਿਤੂ ,  ਕਿਸੇ  ਦੇ ਪ੍ਰਤੀ ਵੀ ਸ਼ਤਰੁਭਾਵ ਨਹੀਂ ਰਖਨੇਵਾਲੇ ,  ਸ਼ਾਂਤ ,  ਸਰਲਸਵਭਾਵ ਅਤੇ ਸਤਪੁਰੁਸ਼ੋਂ ਦਾ ਸਨਮਾਨ ਕਰਨਵਾਲੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ,  ਜੋ ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਅੰਨਨਯਭਾਵ ਤੋਂ ਸੁਦ੍ਰੜ ਪ੍ਰੇਮ ਕਰਦੇ ਹਨ ,  ਮੇਰੇ ਲਈ ਸੰਪੂਰਣ ਕਰਮ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਸਗੇ - ਸਬੰਧੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਤਿਆਗ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਪਰਾਇਣ ਰਹਿਕੇ ਮੇਰੀ ਪਵਿਤਰ ਕਥਾਵਾਂ ਦਾ ਸੁਣਨ ,  ਕੀਰਤਨ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਹੀ ਚਿੱਤ ਲਗਾਏ ਰਹਿੰਦੇ ਹੈ -  ਉਨ੍ਹਾਂ ਭਕਤੋਂ ਨੂੰ ਸੰਸਾਰ  ਦੇ ਤਰ੍ਹਾਂ - ਤਰ੍ਹਾਂ  ਦੇ ਤਾਪ ਕੋਈ ਕਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਾਂਦੇ ਹਨ  ।  ਸਾਧਵਿ  !  ਅਜਿਹੇ - ਅਜਿਹੇ ਸਰਵਸੰਗਪਰਿਤਿਆਗੀ ਮਹਾਂਪੁਰਖ ਹੀ ਸਾਧੂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ,  ਤੈਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ  ਦੇ ਸਾਥ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ,  ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਆਸਕਤੀ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਸਾਰੇ ਦੋਸ਼ੋਂ ਨੂੰ ਹਰ ਲੇਨੇਵਾਲੇ ਹਨ  ।  ਸਤਪੁਰੁਸ਼ੋਂ  ਦੇ ਸਮਾਗਮ ਤੋਂ ਮੇਰੇ ਪਰਾਕਰਮੋਂ ਦਾ ਯਥਾਰਥ ਗਿਆਨ ਕਰਾਨੇਵਾਲੀ ਅਤੇ ਹਿਰਦਾ ਅਤੇ ਕੰਨਾਂ ਨੂੰ ਪਿਆਰਾ ਲਗਣਵਾਲੀ ਕਥਾਵਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹੈ  ।  ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸੇਵਨ ਕਰਣ ਤੋਂ ਜਲਦੀ ਹੀ ਮੋਕਸ਼ਮਾਰਗ ਵਿੱਚ ਸ਼ਰਧਾ ,  ਪ੍ਰੇਮ ਅਤੇ ਭਗਤੀ ਦਾ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਵਿਕਾਸ ਹੋਵੇਗਾ  ।  ਫਿਰ ਮੇਰੀ ਸ੍ਰਸ਼ਟਿ ਆਦਿ ਲੀਲਾਵਾਂ ਦਾ ਚਿੰਤਨ ਕਰਣ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈ ਭਗਤੀ  ਦੇ ਦੁਆਰੇ ਲੌਕਿਕ ਅਤੇ ਪਰਲੋਕ ਸਬੰਧੀ ਸੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਤਪੱਸਿਆ ਹੋ ਜਾਣ ਉੱਤੇ ਮਨੁੱਖ ਸਾਵਧਾਨਤਾਪੂਰਵਕ ਯੋਗ  ਦੇ ਭਕਤੀਪ੍ਰਧਾਨ ਸਰਲ ਉਪਰਾਲੀਆਂ ਤੋਂ ਸਮਾਹਿਤ ਹੋਕੇ ਜਤ-ਸਤ ਲਈ ਜਤਨ ਕਰੇਗਾ  ।  ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਕੁਦਰਤ  ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਸ਼ਬਦਾਦਿ ਮਜ਼ਮੂਨਾਂ ਦਾ ਤਿਆਗ ਕਰਣ ਨਾਲ ,  ਵੈਰਾਗਿਅਿਉਕਤ ਗਿਆਨ ਤੋਂ ,  ਯੋਗਸੇ ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਪ੍ਰਤੀ ਦੀ ਹੋਈ ਸੁਦ੍ਰੜ ਭਗਤੀ ਤੋਂ ਮਨੁੱਖ ਮੇਰੇ ਆਪਣੇ ਜੀਵਾਤਮਾ ਨੂੰ ਇਸ ਦੇਹ ਵਿੱਚ ਹੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ  ।

                ਦੇਵਹੁਤੀ ਨੇ ਕਿਹਾ  -  ਭਗਵਨ  !  ਤੁਹਾਡੀ ਸਮੁਚਿਤ ਭਗਤੀ ਦਾ ਸਵਰੂਪ ਕੀ ਹੈ ?  ਅਤੇ ਮੇਰੀ - ਵਰਗੀ ਅਬਲਾਵਾਂ ਲਈ ਕਿਵੇਂ ਦੀ ਭਗਤੀ ਠੀਕ ਹੈ ,  ਜਿਸਦੇ ਨਾਲ ਕਿ ਮੈਂ ਸਹਿਜ ਵਿੱਚ ਹੀ ਤੁਹਾਡੇ ਨਿਰਵਾਣ ਪਦ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਸਕਾਂ  ?  ਨਿਰਵਾਣਸਵਰੂਪ ਪ੍ਰਭੋ  !  ਜਿਸਦੇ ਦੁਆਰਾ ਤਤਵਗਿਆਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜੋ ਲਕਸ਼ ਨੂੰ ਬੇਧਨੇਵਾਲੇ ਤੀਰ  ਦੇ ਸਮਾਨ ਭਗਵਾਨ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਕਰਾਨੇਵਾਲਾ ਹੈ ,  ਉਹ ਤੁਹਾਡਾ ਕਿਹਾ ਹੋਇਆ ਯੋਗ ਕਿਵੇਂ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਕਿੰਨੇ ਅੰਗ ਹਾਂ  ?  ਹਰੇ  !  ਇਹ ਸਭ ਤੁਸੀ ਮੈਨੂੰ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਸਮਝਾਓ ਜਿਸਦੇ ਨਾਲ ਕਿ ਤੁਹਾਡੀ ਕ੍ਰਿਪਾ ਤੋਂ ਮੈਂ ਮੰਦਮਤੀ ਸਤਰੀਜਾਤੀ ਵੀ ਇਸ ਦੁਰਬੋਧ ਵਿਸ਼ਾ ਨੂੰ ਸੁਗਮਤਾ ਤੋਂ ਸੱਮਝ ਸਕਾਂ  ।

                     ਸ਼ਰੀਭਗਵਾਨ ਨੇ ਕਿਹਾ  -  ਮਾਤਾ  !  ਜਿਸਦਾ ਚਿੱਤ ਇੱਕਮਾਤਰ ਭਗਵਾਨ ਵਿੱਚ ਹੀ ਲੱਗ ਗਿਆ ਹੈ ,  ਅਜਿਹੇ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਵੇਦਵਿਹਿਤ ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਲੱਗੀ ਹੋਈ ਅਤੇ ਮਜ਼ਮੂਨਾਂ ਦਾ ਗਿਆਨ ਕਰਾਨੇਵਾਲੀ  ( ਕਰਮੇਂਦਰਿਅ ਅਤੇ ਗਿਆਨੇਂਦਰਿਅ - ਦੋਨਾਂ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀ )  ਇੰਦਰੀਆਂ ਦੀ ਜੋ ਸਤਵਮੂਰਤੀ ਸ਼ਿਰੀਹਰੀ  ਦੇ ਪ੍ਰਤੀ ਸਵਾਭਾਵਿਕੀ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀ ਹੈ ,  ਉਹੀ ਭਗਵਾਨ ਦੀ ਅਹੈਤੁਕੀ ਭਗਤੀ ਹੈ  ।  ਇਹ ਮੁਕਤੀ ਨੂੰ  ਵੀ ਵਧਕੇ ਹੈ ,  ਕਿਉਂਕਿ ਜਠਰਾਨਲ ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖਾਧੇ ਹੋਏ ਅਨਾਜ ਨੂੰ ਪਚਾਉਂਦਾ ਹੈ ,  ਉਸੀ ਪ੍ਰਕਾਰ ਇਹ ਵੀ ਕਰਮਸੰਸਕਾਰੋਂ  ਦੇ ਭੰਡਾਰਰੂਪ ਲਿੰਗਸ਼ਰੀਰ ਨੂੰ ਤੱਤਕਾਲ ਭਸਮ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ  ।  ਮੇਰੀ ਚਰਣਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੀਤੀ ਰਖਨੇਵਾਲੇ ਅਤੇ ਮੇਰੀ ਹੀ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਲਈ ਕੁਲ ਕਾਰਜ ਕਰਨਵਾਲੇ ਕਿੰਨੇ ਹੀ ਬੜਭਾਗੀ ਭਗਤ ,  ਜੋ ਇੱਕ ਦੂੱਜੇ ਤੋਂ ਮਿਲਕੇ ਪ੍ਰੇਮਪੂਰਵਕ ਮੇਰੇ ਹੀ ਪਰਾਕਰਮੋਂ ਦੀ ਚਰਚਾ ਕੀਤਾ ਕਰਦੇ ਹੈ ,  ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਏਕੀਭਾਵ  ( ਸਾਯੁਜਮੋਕਸ਼ )  ਦੀ ਵੀ ਇੱਛਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ  ।  ਮਾਂ  !  ਉਹ ਸਾਧੁਜਨ ਅਰੁਣ - ਨਇਨ ਅਤੇ ਖ਼ੂਬਸੂਰਤ ਮੁਖਾਰਬਿੰਦ ਤੋਂ ਯੁਕਤ ਮੇਰੇ ਪਰਮ ਸੁੰਦਰ ਅਤੇ ਵਰਦਾਇਕ ਸੁੰਦਰ ਰੂਪਾਂ ਦੀ ਝਾਂਕੀ ਕਰਦੇ ਹੈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ  ਦੇ  ਨਾਲ ਸਪ੍ਰੇਮ ਕਥੋਪਕਥਨ ਵੀ ਕਰਦੇ ਹੈ ,  ਜਿਸਦੇ ਲਈ ਵੱਡੇ - ਬੜੇਤਪਸਵੀ ਵੀ ਲਾਲਾਇਿਤ ਰਹਿੰਦੇ ਹੈ  ।  ਦਰਸ਼ਨੀਕ ਅੰਗ - ਪ੍ਰਤਿਅੰਗ ,  ਸਾਊ ਹਰ - ਵਿਲਾਸ ,  ਖ਼ੂਬਸੂਰਤ ਚਿਤਵਨ  ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਮਿੱਠਾ ਬਾਣੀ ਤੋਂ ਯੁਕਤ ਮੇਰੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਰੂਪਾਂ ਦੀ ਮਧੁਰਤਾ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਨ ਅਤੇ ਇੰਦਰੀਆਂ ਫੰਸ ਜਾਂਦੀ ਹੈ  ।  ਅਜਿਹੀ ਮੇਰੀ ਭਗਤੀ ਨਹੀਂ ਲੋਚਣ ਉੱਤੇ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ  ਪਰਮਪਦ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਕਰਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ  ।  ਅਵਿਦਿਆ ਦੀ ਨਿਵ੍ਰੱਤੀ ਹੋ ਜਾਣ ਉੱਤੇ ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਹ ਮੇਰੇ ਮਾਇਆਪਤੀ  ਦੇ ਸਤਿਆਦਿ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭੋਗਸੰਪੱਤੀ ,  ਭਗਤੀ ਦੀ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀ  ਦੇ ਬਾਦ ਆਪ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਅਸ਼ਟ ਸਿਧੀ ਅਤੇ ਬੈਕੁੰਠਲੋਕ  ਦੇ ਭਗਵਦੀਏ ਐਸ਼ਵਰਿਆ ਦੀ ਵੀ ਇੱਛਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ ,  ਤਦ ਵੀ ਮੇਰੇ ਧਾਮ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚਣ ਉੱਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ  ਇਹ ਸਭ ਵਿਭੂਤੀਯਾਂ ਆਪ ਹੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ  ।  ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਇੱਕਮਾਤਰ ਮੈਂ ਹੀ ਪਿਆਰਾ ,  ਆਤਮਾ ,  ਪੁੱਤ ,  ਮਿੱਤਰ ,  ਗੁਰੂ ,  ਸੁਹ੍ਰਦ ਅਤੇ ਇਸ਼ਟਦੇਵ ਹਾਂ  -  ਉਹ ਮੇਰੇ ਹੀ ਸਹਾਰਾ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਭਕਤਜਨ ਸ਼ਾਤਮਈ ਬੈਕੁੰਠਧਾਮ ਵਿੱਚ ਪੁੱਜ ਕੇ ਕਿਸੇ ਪ੍ਰਕਾਰ ਵੀ ਇਸ ਸੁੰਦਰ ਭੋਗਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ ਅਤੇ ਨਹੀਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ  ਮੇਰਾ ਕਾਲਚਕਰ ਹੀ ਗਰਸ ਸਕਦਾ ਹੈ  ।
ਮਾਤਾਜੀ  !  ਜੋ ਲੋਕ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ,  ਪਰਲੋਕ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਨਾਲ ਜਾਣਵਾਲੇ ਵਾਸਨਾਮਏ ਲਿੰਗਦੇਹ ਨੂੰ ਅਤੇ ਸਰੀਰ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ ਰਖਨੇਵਲੇ ਜੋ ਪੈਸਾ ,  ਪਸ਼ੁ ਅਤੇ ਘਰ ਆਦਿ ਪਦਾਰਥ ਹੈ ,  ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰਿਆ ਨੂੰ  ਅਤੇ ਅਨਇਨੀ ਸੰਗਰਹੋਂ ਨੂੰ ਵੀ ਛੋਡਕਰ ਅਨੰਏ ਭਗਤੀ ਤੋਂ ਸਭ ਪ੍ਰਕਾਰ ਮੇਰਾ ਹੀ ਭਜਨ ਕਰਦੇ ਹਨ  -  ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ  ਮੈਂ ਮ੍ਰਤਿਉਰੂਪ ਭੌ-ਜਲ ਤੋਂ ਪਾਰ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ  ।  ਮੈਂ ਸਾਕਸ਼ਾਤ ਭਗਵਾਨ ਹਾਂ ,  ਕੁਦਰਤ  ਪੁਰਖ ਦਾ ਵੀ ਪ੍ਰਭੂ ਹਾਂ ਅਤੇ ਕੁਲ ਪ੍ਰਾਣੀਆਂ ਦਾ ਆਤਮਾ ਹਾਂ ,  ਮੇਰੇ ਸਿਵਾ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਦਾ ਸਹਾਰਾ ਲੈਣ ਤੋਂ ਮ੍ਰਤਿਉਰੂਪ ਮਹਾਭਏ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਨਹੀਂ ਮਿਲ ਸਕਦਾ  ।  ਮੇਰੇ ਡਰ ਨੂੰ ਇਹ ਹਵਾ ਚੱਲਦੀ ਹੈ ,  ਮੇਰ ਡਰ  ਸੂਰਜ ਤਪਦਾ ਹੈ ,  ਮੇਰੇ ਡਰ  ਤੋਂ ਇੰਦਰ ਵਰਖਾ ਕਰਦਾ ਅਤੇ ਅੱਗ ਜਲਾਤੀ ਹੈ ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਹੀ ਡਰ ਤੋਂ ਮੌਤ ਆਪਣੇ ਕਾਰਜ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵ੍ਰੱਤ ਹੁੰਦਾ ਹਿਅ  ।  ਯੋਗੀਜਨ ਗਿਆਨ ਤਪੱਸਿਆ ਯੁਕਤ ਭਗਤੀਯੋਗ  ਦੇ ਦੁਆਰੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਣ ਲਈ ਮੇਰੇ ਨਿਰਭਏ ਚਰਣਕਮਲੋਂ ਦਾ ਸਹਾਰਾ ਲੈਂਦੇ ਹੈ  ।  ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖ ਲਈ ਸਭਤੋਂ ਵੱਡੀ ਕਲਿਆਣਪ੍ਰਾਪਤੀ ਇਹੀ ਹੈ ਕਿ ਉਸਦਾ ਚਿੱਤ ਤੇਜ ਭਗਤੀਯੋਗ  ਦੇ ਦੁਆਰੇ ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਲੱਗਕੇ ਸਥਿਰ ਹੋ ਜਾਵੇ  ।


ਭਗਵਾਨ ਸੂਰਜ ਕਿਸ ਦੇਵਤਾ ਦਾ ਧਿਆਨ ਅਤੇ ਪੂਜਨ ਕਰਦੇ ਹਨ ?
ਬਰਹਮਾਜੀ ਬੋਲੇ  -  ਜਕਯਵਲਕਯ !  ਇੱਕ ਵਾਰ ਮੈਂ ਭਗਵਾਨ ਸੂਰਿਆਨਾਰਾਇਣ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕੀਤੀ  ।  ਉਸ ਵਡਿਆਈ ਤੋਂ ਖੁਸ਼ ਹੋਕੇ ਉਹ ਪ੍ਰਤੱਖ ਜ਼ਾਹਰ ਹੋਏ ,  ਤੱਦ ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ ਕਿ ਮਹਾਰਾਜ  !  ਵੇਦ - ਵੇਦਾਂਗੋਂ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਪੁਰਾਣਾਂ ਵਿੱਚ ਤੁਹਾਡਾ ਹੀ ਪ੍ਰਤੀਪਾਦਨ ਹੋਇਆ ਹੈ ।  ਤੁਸੀ ਸਦੀਵੀ ਅਜ ,  ਅਤੇ ਪਰਬਰਹਮ ਸਵਰੂਪ ਹੈ  ।  ਇਹ ਜਗਤ ਤੁਸੀ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸਥਿਤ ਹੈ ।  ਗ੍ਰਹਸਥਾਸ਼ਰਮ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮੂਲ ਹੈ ,  ਅਜਿਹੇ ਉਹ ਚਾਰਾਂ ਆਸ਼ਰਮਾਂ ਵਾਲੇ ਰਾਤ - ਦਿਨ ਤੁਹਾਡੀ ਅਨੇਕ ਮੂਰਤੀਆਂ ਦਾ ਪੂਜਨ ਕਰਦੇ ਹੈ ।  ਤੁਸੀ ਹੀ ਸਭ  ਦੇ ਮਾਤੇ - ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਪੂਜਯ ਹੈ ।  ਤੁਸੀ ਕਿਸ ਦੇਵਤਾ ਦਾ ਧਿਆਨ ਅਤੇ ਪੂਜਨ ਕਰਦੇ ਹੈ ?  ਮੈਂ ਇਸਨੂੰ ਸੱਮਝ ਨਹੀਂ ਪਾ ਰਿਹਾ ਹਾਂ ,  ਇਸਨੂੰ ਮੈਂ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ ,  ਮੇਰੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਕੌਤੂਹਲ ਹੈ  ।

ਭਗਵਾਨ ਸੂਰਜ ਨੇ ਕਿਹਾ  -  ਬਰਾਹਮਨ  !  ਇਹ ਅਤਿਅੰਤ ਗੁਪਤ ਗੱਲ ਹੈ ,  ਪਰ ਤੁਸੀ ਮੇਰੇ ਪਰਮ ਭਗਤ ਹੈ ,  ਇਸਲਈ ਮੈਂ ਇਸਦਾ ਯਥਾਵਤ ਵਰਣਨ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹਾਂ -  ਉਹ ਈਸਵਰ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਾਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਤ ,  ਅਚਲ ,  ਨਿੱਤ  ,  ਸੂਖਮ ਅਤੇ ਅਗੋਚਰ ਹੈ ,  ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ  ਕਸ਼ੇਤਰਗਿਅ ,  ਪੁਰਖ ,  ਹਿਰੰਣਿਇਗਰਭ ,  ਮਹਾਨ ,  ਪ੍ਰਧਾਨ ਅਤੇ ਬੁੱਧੀ ਆਦਿ ਅਨੇਕ ਨਾਮਾਂ ਤੋਂ ਉੱਕਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ।  ਜੋ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ  ਦੇ ਇੱਕਮਾਤਰ ਆਧਾਰ ਹੈ ,  ਉਹ ਨਿਰਗੁਣ ਹੋਕੇ ਵੀ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਤੋਂ ਸਗੁਣ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹੈ ,  ਸਭ  ਦੇ ਸਾਕਸ਼ੀ ਹੈ ,  ਆਪਣੇ ਆਪ :  ਕੋਈ ਕਰਮ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ ਅਤੇ ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਕਰਮਫਲ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਤੋਂ ਸੰਲਿਪਤ ਰਹਿੰਦੇ ਹੈ ।  ਉਹ ਈਸਵਰ ਸਭ ਵੱਲ ਸਿਰ ,  ਨੇਤਰ ,  ਹੱਥ ,  ਪੈਰ ,  ਨਾਸਿਕਾ ,  ਕੰਨ ਅਤੇ ਮੂੰਹ ਵਾਲੇ ਹੈ ,  ਉਹ ਕੁਲ ਜਗਤ ਨੂੰ ਗੁਪਤ ਕਰਕੇ ਅਵਸਥਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਾਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਵੱਛੰਦ ਹੋਕੇ ਆਨੰਦਪੂਰਵਕ ਵਿਚਰਨ ਕਰਦੇ ਹੈ ।

ਸ਼ੁਭਾਸ਼ੁਭ ਕਰਮ ਰੂਪ ਬੀਜਵਾਲਾ ਸਰੀਰ ਖੇਤਰ ਕਹਾਂਦਾ ਹੈ ।  ਇਸਨੂੰ ਜਾਣਨੇ  ਦੇ ਕਾਰਨ ਈਸਵਰ ਕਸ਼ੇਤਰਗਿਅ ਕਹਾਂਦੇ ਹੈ ।  ਉਹ ਅਵਿਅਕਤਪੁਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਇਨ ਕਰਣ ਤੋਂ ਪੁਰਖ ,  ਬਹੁਤ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਣ ਤੋਂ ਵਿਸ਼ਵਰੂਪ ਅਤੇ ਧਾਰਨ - ਪੋਸਣਾ ਕਰਣ  ਦੇ ਕਾਰਨ ਮਹਾਂਪੁਰਖ ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹੈ ।  ਇਹ ਹੀ ਅਨੇਕ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਦੇ ਹੈ ।  ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇੱਕ ਹੀ ਹਵਾ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਣ - ਅਪਾਨ ਆਦਿ ਅਨੇਕ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕੀਤੇ ਹੋਏ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿਵੇਂ ਇੱਕ ਹੀ ਅੱਗ ਅਨੇਕ ਸਥਾਨ - ਭੇਤਾਂ  ਦੇ ਕਾਰਨ ਅਨੇਕ ਨਾਮਾਂ ਤੋਂ ਉੱਕਤ ਦੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ,  ਉਸੀ ਪ੍ਰਕਾਰ ਈਸਵਰ ਵੀ ਅਨੇਕ ਭੇਤਾਂ  ਦੇ ਕਾਰਨ ਬਹੁਤ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਦੇ ਹੈ ।  ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇੱਕ ਦੀਪ ਤੋਂ ਹਜਾਰਾਂ ਦੀਪ ਜਲਦਾ ਹੋਇਆ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹੈ ,  ਉਸੀ ਪ੍ਰਕਾਰ ਇੱਕ ਈਸਵਰ ਤੋਂ ਸੰਪੂਰਣ ਜਗਤ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ।  ਜਦੋਂ ਉਹ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਤੋਂ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਸੰਹਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ,  ਤੱਦ ਫਿਰ ਇਕੱਲਾ ਹੀ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ।  ਈਸਵਰ ਨੂੰ ਛੋਡਕਰ ਜਗਤ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਅਚੱਲ ਜਾਂ ਜੰਗਮ ਪਦਾਰਥ ਨਿਤਿਆ ਨਹੀਂ ਹੈ ,  ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਅਕਸ਼ਯ ,  ਅਪ੍ਰਮੇਏ ਅਤੇ ਸਰਵਗਿਅ ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹੈ ।  ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਧਕੇ ਕੋਈ ਹੋਰ ਨਹੀਂ ਹੈ ,  ਉਹ ਹੀ ਪਿਤਾ ਹੈ ,  ਉਹ ਹੀ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਹੈ ,  ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਾ  ਅਤੇ ਅਸੁਰ ਆਦਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਈਸਵਰ ਭਾਸਕਰਦੇਵ ਦੀ ਅਰਾਧਨਾ ਕਰਦੇ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ  ਸਦਗਤੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹੈ ।  ਇਹ ਸਰਵਗਤ ਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਵੀ ਨਿਰਗੁਣ ਹੈ ।  ਉਸੀ ਆਤਮਸਵਰੂਪ ਰੱਬ ਦਾ ਮੈਂ ਧਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹਾਂ ਅਤੇ ਸੂਰਿਆਰੂਪ ਆਪਣੇ ਆਤਮਾ ਦਾ ਹੀ ਪੂਜਨ ਕਰਦਾ ਹਾਂ ।  ਹੇ ਜਕਯਵਲਕਯ ਮੁਨੇ  !  ਭਗਵਾਨ ਸੂਰਜ ਨੇ ਆਪ ਹੀ ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਕਹੀ ਸੀ  ।   ( ਭਵਿੱਖ ਪੁਰਾਣ  -  ਬਰਾਹਮਪਰਵ  ,  ਅਧਿਆਏ 66 - 67 )

ਗੁਰੁ ਪੂਰੇ ਪਾਯੇ, ਜਗ ਕਾ ਦੁਖ ਸੁਖ ਕ੍ਯੋਂ ਸਹਨਾ !
ਅਜਪਾ ਗਾਯਤ੍ਰੀ

ਐਸਾ ਸੁਮਿਰਨ ਕੀਜਿਯੇ, ਸਹਾ ਰਹੈ ਲੌ ਲਾਯ ।
ਬਿਨੁ ਜਿਭ੍ਯਾ ਬਿਨ ਤਾਲੁਵੈ, ਅਨ੍ਤਰ ਸੁਰਤ ਲਗਾਯ ॥1॥

ਹੰਸਾ ਸੋਹਮ ਤਾਰ ਕਰ, ਸੁਰਤਿ ਮਕਰਿਯਾ ਪੋਯ ।
ਉਤਾਰ ਉਤਾਰ ਫਿਰਿ ਫਿਰਿ ਚੜੈ, ਸਹਜੋਂ ਸੁਮਿਰਨ ਹੋਯ ॥2॥

ਬਰਤ ਬਾੰਧ ਕਰ ਧਰਨ ਮੇਂ, ਕਲਾ ਗਗਨ ਮੇਂ ਖਾਯ ।
ਅਰ੍ਧ ਉਰ੍ਧ ਨਟ ਜ੍ਯੌਂ ਫਿਰੈ, ਸਹਜੋਂ ਰਾਮ ਰਿਝਾਯ ॥3॥

ਲਗੇ ਸੁਨ੍ਨ ਮੇਂ ਟਕਟਕੀ, ਆਸਾਨ ਪਦਮ ਲਗਾਯ ।
ਨਾਭਿ ਨਾਸਿਕਾ ਮਾਹਿੰ ਕਰਿ, ਸਹਜੋਂ ਰਹੈ ਸਮਾਯ ॥4॥

ਸਹਜ ਸ੍ਵਾੰਸ ਤੀਰਥ ਬਹੈ, ਸਹਜੋ ਜੋ ਕੋਈ ਨ੍ਹਾਯ ।
ਪਾਪ ਪੁਨ੍ਨ ਦੋਨੋਂ ਛੁਟੈ, ਹਰਿ ਪਦ ਪਹੁੰਚੈ ਜਾਯ ॥5॥

ਹਕ੍ਕਾਰੇ ਉਠਿ ਨਾਮ ਸੂੰ, ਸਕ੍ਕਾਰੇ ਹੋਯ ਲੀਨ ।
ਸਹਜੋਂ ਅਜਪਾ ਜਾਪ ਯਹ, ਚਰਨਦਾਸ ਕਹਿ ਦੀਨ ॥6॥

ਸਬ ਘਟ ਅਜਪਾ ਜਾਪ ਹੈ, ਹੰਸਾ ਸੋਹਮ ਪੁਰ੍ਸ਼ ।
ਸੁਰਤ ਹਿਯੇ ਠਹਰਾਯ ਕੇ, ਸਹਜੋਂ ਯਾ ਵਿਧਿ ਨਿਰ੍ਖ ॥7॥

ਸਬ ਘਟ ਵ੍ਯਾਪਕ ਰਾਮ ਹੈ, ਦੇਹੀ ਨਾਨਾ ਭੇਸ਼ ।
ਰਾਵ ਰੰਕ ਚਾੰਡਾਲ ਘਰ, ਸਹਜੋਂ ਦੀਪਕ ਏਕ ॥8॥
...........................................................
............................................................
ਗੁਰੁ ਪੂਰੇ ਪਾਯੇ ....

ਨਮੋ ਨਮੋ ਗੁਰੁ ਤੁਮ ਸਰਨਾ ।
ਤੁਮ੍ਹਾਰੇ ਧ੍ਯਾਨ ਭਰਮ ਭਯ ਭਾਗੈ, ਜੀਤੇ ਪਾੰਚੌ ਔਰ ਮਨਾ ॥1॥

ਦੁਖ ਦਾਰਿਦ੍ਰ ਮਿਟੈ ਤੁਮ ਨਾਉੰ, ਕਰ੍ਮ ਕਟੈ ਜੋ ਹੋਹਿੰ ਘਨਾ ।
ਲੋਕ ਪਰਲੋਕ ਸਕਾਲ ਬਿਧਿ ਸੁਧਰੈ, ਪਗ ਲਾਗੈ ਆਯ ਗਿਆਨ ਗੁਨਾ ॥ 2॥

ਚਰਣ ਛੂਏ ਸਬ ਗਤਿ ਮਤਿ ਪਲਟੇ, ਪਾਰਸ ਜੈਸੇ ਲੋਹ ਸੁਨਾ ।
ਸੀਪ ਪਰਸਿ ਸ੍ਵਾਤਿ ਭਯੋ ਮੋਤੀ, ਸੋਹਟ ਹੈ ਸਿਰ ਰਾਜ ਰਨਾ ॥ 3॥

ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਹੋਯ ਜੀਵ ਬੁਧਿ ਨਾਸੈ, ਜਬ ਕੈਸੇ ਹੋਨਾ ਮਰਨਾ ।
ਅਮਰ ਹੋਯ ਅਮਰਾਪਦ ਪਾਵੈ, ਯਹ ਗੁਰ ਕਹਿਏ ਗੁਰੁ ਬਚਨਾ ॥4॥

ਚਰਣਦਾਸ ਗੁਰੁ ਪੂਰੇ ਪਾਯੇ, ਜਗ ਕਾ ਦੁਖ ਸੁਖ ਕ੍ਯੋਂ ਸਹਨਾ ।
ਸਹਜੋਂ ਬਾਈ ਬ੍ਯਾਧ ਛੁਟਾਕਰ, ਆਨੰਦ ਮੰਗਲ ਮੇਂ ਰਹਨਾ ॥5॥



ਸ਼੍ਰੀ ਗੀਤਗੋਵਿੰਦ  -  ਮੱਛ ਵਡਿਆਈ
ਹੇ ਜਗਦੀਸ਼  !  ਮੱਛਅਵਤਾਰ ਲੈ ਕੇ ਵੇਦਾਂ ਦਾ ਉੱਧਾਰ ਕਰਣ ਵਾਲੇ ,
ਕੂਰਮਾਵਤਾਰ ਤੋਂ ਜਗਤ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਣ ਵਾਲੇ ,
ਵਰਾਹ ਅਵਤਾਰ  ਤੋਂ ਧਰਤੀ ਮੰਡਲ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਣ ਵਾਲੇ ,
ਨ੍ਰਸਿੰਹਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰ ਹਿਰੰਣਿਇਕਸਿਅਪੁ ਦਾ ਵਾਢ ਕਰਣ ਵਾਲੇ ,
ਵਾਮਨਾਵਤਾਰ ਤੋਂ ਬਾਲੀ ਨੂੰ ਛਲਨੇ ਵਾਲੇ ,
ਪਰਸ਼ੁਰਾਮ ਰੂਪ  ਕਸ਼ਤਰੀਆਂ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਕਰਣ ਵਾਲੇ ,
ਰਾਮਾਵਤਾਰ ਲੈ ਕੇ ਰਾਵਣ ਦਾ ਵਿਨਾਸ਼ ਕਰਣ ਵਾਲੇ ,
ਬਲਰਾਮਾਵਤਾਰ ਵਿੱਚ ਹੱਲ ਧਾਰਨ ਕਰਣ ਵਾਲੇ ,
ਬੁੱਧਾਵਤਾਰ ਵਿੱਚ ਤਰਸ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਕਰਣ ਵਾਲੇ ,
ਕਲਕੀ ਅਵਤਾਰ ਧਾਰਨ ਕਰ ਮਲੇਛ ਦਾ ਸੰਹਾਰ ਕਰਣ ਵਾਲੇ
 ( ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦਸ ਢੰਗ ਅਵਤਾਰਧਾਰੀ )
ਸ਼ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਣਚੰਦਰ ਨੂੰ ਪਰਨਾਮ ਹੈ ।
ਹੇ ਸੂਰਿਆਮੰਡਲ  ਦੇ ਗਹਿਣੇ  !
 ( ਅਰਥਾਤ ਸੂਰਜ ਵਿੱਚ ਜੋ ਤੇਜ ਹੈ ਉਹ ਆਪਹੀ ਦਾ ਹੈ )
ਹੇ ਸਾਂਸਾਰਿਕ ਦੁੱਖ ਦਾ ਵਿਨਾਸ਼ ਕਰਣ ਵਾਲੇ
 ( ਅਰਥਾਤ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਮਰਨਾ-ਜੰਮਣਾ ਮਿਟਾਨੇਵਾਲੇ )  ,
ਹੇ ਮੁਨਿਜਨੋਂ  ਦੇ ਮਾਨਸ  ( ਚਿੱਤ )   ਦੇ ਹੰਸ ਸਵਰੂਪ  !
ਹੇ ਦੇਵ  !  ,  ਕਾਲੀਆ ਨਾਮ ਸਰਪਰਾਜ  ਦੇ ਨਸ਼ਾ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਨਵਾਲੇ !
ਭਕਤਜਨੋਂ  ਦੇ ਆਨੰਦਦਾਤਾ  !
ਹੇ ਯਦੁਕੁਲਰੂਪੀ ਕਮਲ  ਦੇ ਸੂਰਜ  !
ਹੇ ਸ਼ਹਿਦ ਅਤੇ ਮੁਰਨਰਕ ਨਾਮਕ ਅਸੁਰੋਂ  ਦੇ ਵਿਨਾਸ਼ਕ !
ਹੇ ਗਰੁੜਵਾਹਨ !
ਹੇ ਦੇਵਤਰਪਣ ਦੀ ਕਰੀਡਾ ਆਦਿ  ਦੇ ਕਾਰਨ !
ਹੇ ਨਿਰਮਲ ਕਮਲ  ਦੇ ਪੱਤਰ  ਦੇ ਸਮਾਨ ਵਿਸ਼ਾਲ ਨੇਤਰੋਂਵਾਲੇ !
ਹੇ ਸੰਸਾਰ ਰੂਪੀ ਜਾਲ ਤੋਂ ਛੁੜਾਨੇਵਾਲੇ  !
ਹੇ ਤਰਿਲੋਕੀ ਰੂਪ ਘਰ  ਦੇ ਨਿਧਾਨ ਸਵਰੂਪ  !
ਹੇ ਜਾਨਕੀਜੀ  ਤੋਂ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ  !
ਹੇ ਦੂਸ਼ਣ ਨਾਮ ਰਾਕਸ਼ਸਰਾਜ  ਦੇ ਸੰਹਾਰਕ !
ਹੇ ਰਣ ਵਿੱਚ ਰਾਵਣ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਣ ਵਾਲੇ ,
ਨਵੀ ਮੇਘ  ਦੇ ਯੋਗ ਸੁੰਦਰ  !
ਹੇ ਮੰਦਰਾਚਲ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਨਵਾਲੇ  !
ਹੇ ਲਕਸ਼ਮੀ  ਦੇ ਮੁਖਰੂਪੀ ਚੰਦਰਮੇ ਦੇ ਚਕੋਰ  !
ਹੇ ਦੇਵ   !  ਅਸੀ ਲੋਕ ਤੁਹਾਡੇ ਚਰਣਾਂ ਵਿੱਚ ਪਰਨਾਮ ਕਰਦੇ ਹਾਂ  ।
ਇਹ ਤੁਸੀ ਜਾਨੋ ਅਤੇ ਪ੍ਰਣਤ ਅਸੀ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਕਲਿਆਣ ਕਰੋ  !
ਤੁਹਾਡੀ ਜੈ ਹੋ  !  ਹੇ ਦੇਵ   !  ਹੇ ਹਰੇ  !  ਤੁਹਾਡੀ ਜੈ ਹੋ  !
ਸ਼੍ਰੀ ਜੈ ਦੇਵ ਕਵੀ ਦਾ ਬਣਾਇਆ ਹੋਇਆ ,  ਮੰਗਲਕਾਰੀ ਖ਼ੂਬਸੂਰਤ ਗੀਤ ਸੁਣਨ ਜਾਂ ਪੜਨੇਵਾਲੋਂ ਨੂੰ ਆਨੰਦ ਦਾਤਾ ਹੈ  ।   ( ਸ਼੍ਰੀ ਗੀਤਗੋਵਿੰਦ ਦੂਸਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧ )


ਮਦਾਲਸਾ ਦਾ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤ ਨੂੰ ਬਰਹਮਗਿਆਨ ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼
ਸ਼ੁੱਧੋ sਸਿੰ ਨੀ ਤਾਤ ਨਹੀਂ ਤੇsਸਤੀ ਨਾਮ
ਕ੍ਰਿਤਂ ਹਿ ਤੇ ਕਲਪਨਯਾਧੁਨੈਵ  ।
ਪੰਚਾਤਮਕਮ ਦੇਹਮਿਦਂ ਨਹੀਂ ਤੇsਸਤੀ
ਨੈਵਾਸਿਅ ਤਵਂ ਰੋਦਿਸ਼ਿ ਕਸਿਅ ਹੇਤੋ :   ॥
ਹੇ ਤਾਤ !  ਤੂੰ ਤਾਂ ਸ਼ੁੱਧ ਆਤਮਾ ਹੈ ,  ਤੁਹਾਡਾ ਕੋਈ ਨਾਮ ਨਹੀਂ ਹੈ ।  ਇਹ ਕਲਪਿਤ ਨਾਮ ਤਾਂ ਤੈਨੂੰ ਹੁਣੇ ਮਿਲਿਆ ਹੈ ।  ਉਹ ਸਰੀਰ ਵੀ ਪੰਜ ਭੂਤਾਂ ਦਾ ਬਣਾ ਹੋਇਆ ਹੈ ।  ਨਹੀਂ ਇਹ ਤੁਹਾਡਾ ਹੈ ,  ਨਹੀਂ ਤੂੰ ਇਸਦਾ ਹੈ ।  ਫਿਰ ਕਿਸਲਿਏ ਰੋ ਰਿਹਾ ਹੈ ?
ਨਹੀਂ ਜਾਂ ਭਵਾਂਨ ਰੋਦਿਤੀ ਵੈ ਸਵਜਨਮਾ
ਸ਼ਬਦੋsਯਮਾਸਾਦਿਅ ਮਹੀਸ਼ ਸੂਨੁੰ  ।
ਵਿਕਲਪਿਅਮਾਨਾ ਵਿਵਿਧਾ ਗੁਣਾਸਤੇ -
sਗੁਣਾਸ਼ਚ ਭੌਦਾ :  ਸਕਲੇਂਦਰਿਏਸ਼ੁ  ॥
ਅਤੇ ਤੂੰ ਨਹੀਂ ਰੋਂਦਾ ਹੈ ,  ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਤਾਂ ਰਾਜਕੁਮਾਰ  ਦੇ ਕੋਲ ਪੁੱਜ ਕੇ ਆਪਣੇ ਤੁਸੀ ਹੀ ਜ਼ਾਹਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ।  ਤੁਹਾਡੀ ਸੰਪੂਰਣ ਇੰਦਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਜੋ ਭਾਂਤੀ ਭਾਂਤੀ  ਦੇ ਗੁਣ - ਅਵਗੁਣਾਂ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ,  ਉਹ ਵੀ ਪਾਞਚਭੌਤੀਕ ਹੀ ਹੈ ?
ਭੂਤਾਨਿ ਭੂਤੈ :  ਪਰਿ ਦੁਰਬਲਾਨਿ
ਵ੍ਰੱਧਿਮ ਸਮਾਇਆਂਤੀ ਯਥੇਹ ਪੁੰਸ :   ।
ਅੰਨਾੰਬੁਦਾਨਾਦਿਭਿਰੇਵ ਕਸਿਅ
ਨਹੀਂ ਤੇsਸਤੀ ਵ੍ਰੱਧਿਰਨ ਚ ਤੇsਸਤੀ ਹਾਨਿ :   ॥
ਜਿਵੇਂ ਇਸ ਜਗਤ ਵਿੱਚ ਅਤਿਅੰਤ ਕਮਜੋਰ ਭੂਤ ਹੋਰ ਭੂਤਾਂ  ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਤੋਂ ਵਾਧਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹੈ ,  ਉਸੀ ਪ੍ਰਕਾਰ ਅਨਾਜ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਆਦਿ ਭੌਤਿਕ ਪਦਾਰਥਾਂ ਨੂੰ ਦੇਣ ਨਾਲ ਪੁਰਖ  ਦੇ ਪਾਞਚਭੌਤੀਕ ਸਰੀਰ ਦੀ ਹੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ  ।  ਇਸਤੋਂ ਤੇਰਾ ਸ਼ੁੱਧ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਵਾਧਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਨਹੀਂ ਹਾਨਿ ਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ।
ਤਵਂ ਕਞਚੁਕੇ ਸ਼ੀਰਿਆਮਾਣੇ ਨਿਜੇsਸਮਿੰ -
ਸਤਸਮਿਸ਼ਚ ਦੇਹੇ ਮੂੜਤਾਂ ਮਾ ਵਰਜੇਥਾ :   ॥
ਸ਼ੁਭਾਸ਼ੁਭੈ :  ਕਰਮਭਿਰਦਹਮੇਤ -
ਨਮਦਾਦਿ ਮੂਢੈ :  ਕੰਚੁਕਸਤੇ ਪਿਨੱਧ :   ॥
ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਉਸ ਚੋਲੇ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇਹਰੁਪਿ ਚੋਲੇ  ਦੇ ਜੀਰਣ ਸ਼ੀਰਣ ਹੋਣ ਉੱਤੇ ਮੋਹ ਨਹੀਂ ਕਰਣਾ ।  ਸ਼ੁਭਾਸ਼ੁਭ ਕਰਮਾਂ  ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਦੇਹ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ ਹੈ ।  ਤੁਹਾਡਾ ਇਹ ਚੋਲਾ ਨਸ਼ਾ ਆਦਿ ਨੂੰ  ਬੱਝਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ  ( ਤੂੰ ਤਾਂ ਸਰਵਥਾ ਇਸਤੋਂ ਅਜ਼ਾਦ ਹੈ )   ।
ਤਾਤੇਤੀ ਥੋੜ੍ਹਾ ਤਨਏਤੀ ਕਿੰਚਿ -
ਦੰਬੇਤੀ ਕਿੰਚਿੱਦਵਿਤੇਤੀ ਥੋੜ੍ਹਾ
ਮਮੇਤੀ ਕਿੰਚਿੰਨ ਮਮੇਤੀ ਥੋੜ੍ਹਾ
ਤਵਂ ਭੂਤਸੰਗ ਬਹੁ ਮਾਨਏਥਾ :   ॥
ਕੋਈ ਜੀਵ ਪਿਤਾ  ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ ,  ਕੋਈ ਪੁੱਤ ਕਹਾਂਦਾ ਹੈ ,  ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਮਾਤਾ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਪਿਆਰੀ ਇਸਤਰੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹੈ ,  ਕੋਈ ‘ਇਹ ਮੇਰਾ ਹੈ’ ਕਹਿਕੇ ਅਪਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕੋਈ ‘ਮੇਰਾ ਨਹੀਂ ਹੈ’ ਇਸ ਭਾਵ ਤੋਂ ਦੂਜੇ ਦਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ।  ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਇਹ ਭੂਤਸਮੁਦਾਏ  ਦੇ ਹੀ ਨਾਨਾ ਰੂਪ ਹੈ ,  ਅਜਿਹਾ ਤੈਨੂੰ ਮੰਨਣਾ ਚਾਹਿਏ  ।
ਦੁ : ਖਾਨਿ ਦੁ : ਖਾਪਗਮਾਏ ਭੋਗਾਂਨ
ਸੁਖਾਏ ਜਾਨਾਤੀ ਵਿਮੂੜਚੇਤਾ :   ।
ਤਾਨਿਏਵ ਦੁ : ਖਾਨਿ ਪੁੰਨ :  ਸੁਖਾਨਿ
ਜਾਨਾਤੀ ਵਿਦਵਾਨਵਿਮੂੜਚੇਤਾ :   ॥
ਹਾਲਾਂਕਿ ਕੁਲ ਭੋਗ ਦੁ : ਖਰੂਪ ਹੈ ਤਦ ਵੀ ਮੂੜਚਿੱਤਮਾਨਵ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ  ਦੁ : ਖ ਦੂਰ ਕਰਣ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਸੁਖ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਕਰਾਨੇਵਾਲਾ ਸੱਮਝਦਾ ਹੈ ,  ਪਰ ਜੋ ਵਿਦਵਾਨ ਹੈ ,  ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਚਿੱਤ ਮੋਹ  ਤੋਂ ਢਕਿਆ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ ਹੈ ,  ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਭੋਗਜਨਿਤ ਸੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਦੁ : ਖ ਹੀ ਮੰਣਦੇ ਹੈ ।
ਹਾਸੋsਸਥਿਰਸਦਰਸ਼ਨਮਕਸ਼ਿ ਯੁਗਮ -
ਮਤਿਉੱਜਵਲਂ ਯਤਕਲੁਸ਼ਮ ਵਸਾਇਆ :   ।
ਕੁਚਾਦਿ ਪੀਨਂ ਪਿਸ਼ਿਤਂ ਪਨਂ ਤਤ
ਸਥਾਨਂ ਰਤੇ :  ਕ‌ਿ ਨਰਕਂ ਨਹੀਂ ਯੋਸ਼ਿਤ  ॥
ਸਤਰੀਆਂ ਦੀ ਹਾਸੀ ਕੀ ਹੈ ,  ਹੱਡੀਆਂ ਦਾ ਨੁਮਾਇਸ਼  ।  ਜਿਨੂੰ ਅਸੀ ਅਤਿਅੰਤ ਸੁੰਦਰ ਨੇਤਰ ਕਹਿੰਦੇ ਹੈ ,  ਉਹ ਮੱਜਾ ਦੀ ਕਲੁਸ਼ਤਾ ਹੈ ਹੋਰ ਮੋਟੇ ਮੋਟੇ ਕੁਚ ਆਦਿ ਘਣ ਮਾਸ ਦੀ ਗਰੰਥੀਆਂ ਹੈ ਹਾਂ,  ਅਤ: ਪੁਰਖ ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਅਨੁਰਾਗ ਕਰਦਾ ਹੈ ,  ਉਹ ਮੁਟਿਆਰ ਇਸਤਰੀ ਕੀ ਨਰਕ ਦੀ ਜਿੱਤੀ ਜਾਗਦੀ ਮੂਰਤੀ ਨਹੀਂ ਹੈ ?
ਯਾਨਂ ਕਸ਼ਿਤੌ ਯਾਨਗਤਸ਼ਚ ਦੇਹਾਂ
ਦੇਹੇsਪਿ ਚਾਨਿਏ :  ਪੁਰਖੋ ਨਿਵਿਸ਼ਟ :   ।
ਮਮਤਵਮੁਰਵੀਆਂ ਨਹੀਂ ਅਤੇ ਜਿਹਾ ਸਵੇ
ਦੇਹੇsਤੀਮਾਤਰਂ ਚ ਵਿਮੂੜਤੈਸ਼ਾ  ॥
    ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਸਵਾਰੀ ਚੱਲਦੀ ਹੈ ,  ਸਵਾਰੀ ਉੱਤੇ ਇਹ ਸਰੀਰ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇੱਕ ਦੂਜਾ ਪੁਰਖ ਬੈਠਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ,  ਪਰ ਧਰਤੀ ਅਤੇ ਸਵਾਰੀ ਵਿੱਚ ਉਵੇਂ ਜਿਆਦਾ ਮਮਤਾ ਨਹੀਂ ਵੇਖੀ ਜਾਂਦੀ ,  ਵਰਗੀ ਕਿ ਆਪਣੇ ਦੇਹ ਵਿੱਚ ਦਿਸਣਯੋਗ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ।  ਇਹੀ ਮੂਰਖਤਾ ਹੈ  ।
ਧੰਨਿੋs ਸਿ ਨੀ ਯੋ ਵਸੁਧਾਮਸ਼ਤਰੁ -
ਰੇਕਸ਼ਚਿਰਮ ਪਾਲਾਇਤਾਸਿ ਪੁੱਤ  ।
ਤਤਪਾਲਨਾਦਸਤੁ ਸੁਖੋਪਭੋਗੋਂ
ਧਰਮਾਤ ਫਲਂ ਪ੍ਰਾਪਸਿਅਸਿ ਚਾਮਰਤਵਮ  ॥
ਧਰਾਮਰਾਨ ਪਰਵਸੁ ਤਰਪਏਥਾ :
ਸਮੀਹਿਤਮ ਬੰਧੁਸ਼ੁ ਪੂਰਏਥਾ :   ।
ਹਿਤਂ ਪਰਸਮੈ ਹ੍ਰਦਿ ਚਿੰਤਏਥਾ
ਮਨ: ਪਰਸਤਰੀਸ਼ੁ ਨਿਵਰਤਏਥਾ :   ॥
ਹਮੇਸ਼ਾ ਮੁਰਾਰਿਮ ਹ੍ਰਦਿ ਚਿੰਤਏਥਾ -
ਸਤੱਧਯਾਨਤੋs ਨਤ : ਸ਼ਡਰੀਞਜਏਥਾ :   ॥
ਮਾਇਆਂ ਪ੍ਰਬੋਧੇਨ ਨਿਵਾਰਏਥਾ
ਹਿਅਨਿਤਿਅਤਾਮੇਵ ਵਿਚਿੰਤਏਥਾ :   ॥
ਅਰਥਾਗਮਾਏ ਕਸ਼ਿਤੀਪਾਞਜਏਥਾ
ਯਸ਼ੋsਰਜਨਾਇਆਰਥਮਪਿ ਵਿਅਏਥਾ :  ।
ਪਰਾਪਵਾਦਸ਼ਰਵਣਾਦਵਿਭੀਥਾ
ਵਿਪਤਸਮੁਦਰਾੱਜਨਮੁਧਦਰੇਥਾ: ॥
 ਪੁੱਤਰ  !  ਤੂੰ ਧੰਨ ਹੈ ,  ਜੋ ਸ਼ਤਰੁਰਹਿਤ ਹੋਕੇ ਇਕੱਲਾ ਹੀ ਬਹੁਤ ਸਮਾਂ ਤੱਕ ਇਸ ਧਰਤੀ ਦਾ ਪਾਲਣ ਕਰਦਾ ਰਹੇਗਾ ।  ਧਰਤੀ  ਦੇ ਪਾਲਣ ਤੋਂ ਤੈਨੂੰ ਸੁਖਭੋਗਕੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਹੋ ਅਤੇ ਧਰਮ  ਦੇ ਫਲਸਰੂਪ ਤੈਨੂੰ ਅਮਰਤਾ ਮਿਲੇ ।  ਪੁਰਬਾਂ  ਦੇ ਦਿਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਦੁਆਰਾ ਤ੍ਰਪਤ ਕਰਣਾ ,  ਭਰਾ - ਬਾਂਧਵੋਂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਸਾਰਾ ਕਰਣਾ ,  ਆਪਣੇ ਹਿਰਦਾ ਵਿੱਚ ਦੂਸਰੀਆਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਦਾ ਧਿਆਨ ਰੱਖਣਾ ਅਤੇ ਪਰਾਈ ਸਤਰੀਆਂ  ਦੇ ਵੱਲ ਕਦੇ ਮਨ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣ ਦੇਣਾ  ।  ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸ਼ਰੀਵਿਸ਼ਣੁਭਗਵਾਨ ਦਾ ਚਿੰਤਨ ਕਰਣਾ ,  ਉਨ੍ਹਾਂ  ਦੇ  ਧਿਆਨ ਤੋਂ ਅੰਤਹਕਰਣ  ਦੇ ਕੰਮ - ਕ੍ਰੋਧ ਆਦਿ ਛਹੋਂਸ਼ਤਰੁਵਾਂਨੂੰ ਜਿੱਤਣਾ ,  ਗਿਆਨ  ਦੇ ਦੁਆਰੇ ਮਾਇਆ ਦਾ ਛੁਟਕਾਰਾ ਕਰਣਾ ਅਤੇ ਜਗਤ ਦੀ ਅਨਿਤਿਅਤਾ ਦਾ ਵਿਚਾਰ ਕਰਦੇ ਰਹਿਨਾ  ।  ਪੈਸਾ ਦੀ ਕਮਾਈ ਲਈ ਰਾਜਾਵਾਂ ਉੱਤੇ ਫਤਹਿ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਣਾ ,  ਜਸ ਲਈ ਪੈਸਾ ਦਾ ਸਦਵਿਅਏ ਕਰਣਾ ,  ਪਰਾਈ ਨਿੰਦਿਆ ਸੁਣਨ ਤੋਂ ਡਰਦੇ ਰਹਿਨਾ ਅਤੇ ਆਫ਼ਤ  ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਪਏ ਹੋਏ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਉੱਧਾਰ ਕਰਣਾ  ।